Handleiding kinderboeken helpt stripverhalen een plek te geven

Functies van kinder- en jeugdboeken

Van Coillie kijkt heel functioneel naar kinder- en jeugdboeken. In het begin van zijn standaardwerk (ruim 400 bladzijden, ISBN 90 6565 895 5) noemt hij zes mogelijke functies:

• de ontspannende functie
• de creatieve functie
• de emotionele functie
• de informatieve functie
• de opvoedende functie
• de esthetische functie

Ontspanning motiveert, humor en spanning verleiden

Een hoofdstuk gaat over de jonge lezer. De ontspannende functie blijkt voor de kinderen zelf erg belangrijk als motivatie. Humor en spanning zijn de verleiders, aldus Van Coillie. Hieraan is nog eens een apart hoofdstuk gewijd. Ook wordt uitgebreid ingegaan op wat 'de basiskeuze' wordt genoemd: hoeveel realisme en hoeveel fantasie zitten er in een kinderboek.

De taal van beelden

In het hoofdstuk 'Woord en beeld' komen verschillende soorten kinderboeken langs die gebruik maken van beelden. In veertien bladzijden wordt de werking van stripboeken uitgelegd. De kijk op strips is niet altijd positief geweest en dit komt eerst aan bod. Daarna wordt de taal van beelden in strips uitgelegd. De auteur legt eerst de met film vergelijkbare aspecten uit (afstandsinstelling en camerastandpunt, licht en kleur) en daarna de specifieke striptaal: beweging, geluid, gedachten, gevoelens.

Kunnen strips literatuur zijn?

Ook komt de vraag aan bod of strips literatuur (kunnen) zijn. Er wordt gewezen op een aantal beperkingen van strips die vaak worden genoemd als argument om te betogen dat strips geen literatuur zijn. De plot is vaak beperkt in diepgang, er kunnen niet te veel zijlijnen ziin, de karakters worden vaak niet alt e diep uitgewerkt, gevoelens worden expliciet getoond zodat weinig ruimte voor nuance of eigen invulling overblijft. De dialogen overheersen, beschrijvingen zijn beperkt. De suggestieve kracht van het woord kan worden beperkt door de concrete invulling in beeld.

Critieria om strips te beoordelen anders

In mijn ogen terecht wijst de auteur er op dat strips met andere criteria moet worden beoordeeld. Hij noemt zeven criteria waarvan ik de invulling soms iets te beperkt vind. De indeling, de richting waarin hij de criteria zoekt, vind ik daarentegen uitstekend. Dit zijn de criteria in het kort:

• originele plot gebaseerd op samenhangend scenario
• invulling van de personages
• kwaliteit van de gesproken tekst (Van Coillie: echt en levendig)
• beschrijvende tekst moet functioneel zijn
• functioneel gebruik van afstandsinstelling, camerastandpunt, kleur, belichting
• gevarieerde lay-out, toch overzichtelijk
• originele humor- en spanningsopbouw

Meer over de werking  van strips

Om de werking van strips uit te leggen behandelt Leesbeesten boekenfeesten nog veel meer onderwerpen. Stripstijlen en stripgenres, de totstandkoming van een strip, humor, gevoelens, fantasie komen allemaal aan bod. Ik ga wat de werking betreft alleen nog in op het succes van strips en de educatieve aspecten.

Succes van strips

Het is goed dat in dit boek nog eens wat cijfers worden genoemd. Strips zijn succesvol, of je het wil of niet. De auteur wijst er nog eens op dat succes van veel strips te maken heeft met de populariteit bij kinderen èn volwassenen. Wist u dat Lucky Luke een van de meestverkochte stripseries is? In 1995 werden er 270 miljoen verkocht. In dat jaar werden er 190 miljoen Kuifjes verkocht in 40 talen. Ook de overweldigende aantallen Manga strips die in Japan worden verkocht worden genoemd: 150 miljoen exemplaren PER MAAND. Als je dit soort aantallen ziet moet toch iets van interesse ontstaan in dit medium. Waarom en hoe. Gelukkig zijn er dus serieuze teksten over de werking en het gebruik ervan.

Educatieve aspecten strips

Een van de functionele kanten van kinderboeken die Van Coillie bespreekt is steeds het educatieve. In twee bladzijden komen dingen langs die ook op deze site vaak terugkomen. Historische kennis, verre landen en andere geografische en culturele zaken, de derde wereld, natuur en informatieve mogelijkheden van strips worden genoemd en met voorbeelden geïllustreerd. Als je leest dat 'De blijde broodeters' uit de Suske en Wiske reeks tot stand kwam op initiatief van de Confederatie van brood- en banketbakkers kun je verschillende dingen concluderen. Laten we het er maar op houden dat je allerlei informatie in stripvorm over het voetlicht kunt brengen.

Van 'werking van' naar 'werken met' strips

Na de uitleg van de werking van kinderboeken en strips wordt in aparte hoofdstukken in het tweede deel van het boek per genre ook nog behandeld hoe je (in het onderwijs of wellicht als opvoeder) kunt 'werken met' verschillende soorten kinderboeken. Ook in dit rijtje ontbreken de stripverhalen niet. De tips hierin komen mij zeer nuttig voor. Uit respect voor het auteursrecht van de schrijver wil ik het niet allemaal noemen. Ik zou zelf zeggen dat het boek ook vanwege de praktische tips al het aanschaffen waard is.

Lezen en leeservaringen uitwisselen

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen lezen en leeservaringen uitwisselen enerzijds en actief aan de slag gaan met strips anderzijds. Bij het uitwisselen van leeservaringen is het logisch dat de schrijver terugvalt op de eerder genoemde aspecten van de werking van de strip en ook een beoordeling met behulp van criteria die hiervoor al aan bod kwamen. Heel leuk vind ik de tip om een strip te verknippen en kinderen de 'juiste' volgorde te laten reconstrueren. Dit kan helpen om na te denken over opbouw en structuur. Als u de verkoop van strips niet al te veel wilt stimuleren kunt u natuurlijk een kopie verknippen.

Actief gebruik van strips

Bij het meer actief behandelen van strips worden thema's genoemd om te discussiëren over strips maar ook om kinderen te laten schrijven. Dat kan bijvoorbeeld door een slot weg te laten of ballonnen leeg te maken en kinderen dan zelf aan de slag te laten gaan. Ook zelf een heel stripverhaal maken wordt genoemd. Elders op deze site is ten minste èèn artikel te vinden waarin een school dit met succes (en plezier) deed. In de twee pagina's bomvol ideeën zijn ook tips opgenomen om strips te gebruiken voor dramatische expressie of handvaardighed (manuele expressie heet dat maar dat is een term die bij mijn weten in Nederland niet wordt gehanteerd).