Stripversie De Avonden biedt nieuwe ingang naar literair werk

Kasper Jansen schrijft in NRC Handelsblad:
Strips hebben in de wereld van de Nederlandse serieuze kunst voor velen nog altijd een slecht imago. Ze zijn een voorbeeld van infantilisering, van beeldcultuur die leidt tot ontlezing. Maar de vierdelige stripuitgave van De Avonden van Gerard Reve door tekenaar Dick Matena bewijst het tegendeel.

Het werk van Matena bevat in ieder geval de volledige tekst van het origineel van Gerard Reve uit 1947. Literatuurliefhebbers zien dit over het algemeen liever dan een bewerking van de oorspronkelijke tekst. Een geillustreerde versie van Reis naar het einde van de nacht van Céline (met tekeningen van Tardi) kan door de beugel, de verstripping van het werk van Proust - met sterk ingekorte teksten - kan dat bij velen niet.

Als je het origineel leest onthouden de meeste mensen vooral de ongelooflijke saaiheid van het beschreven leven na de oorlog. Een goede vraag is of je in een strip wel wat kan met die saaiheid. Veel recensenten vinden wel dat Matena met de gekozen tekenstijl de sfeer uit het boek goed neerzet. De beelden bevestigen of versterken zo het gevoel dat de woorden alleen ook al wisten over te brengen.

Jansen gaat in zijn stuk in het NRC nog een stap verder. De beelden passen niet alleen bij de woorden, ze lichten er ook dingen uit en interpreteren de woorden. Waar je volgens hem soms geneigd bent al te makkelijk langs woorden en zinnen te glijden maakt de stripversie van De Avonden dat je de tekst opdeelt in kleine stukjes, die je één voor één consumeert zodat je je meer bewust wordt van wat er staat.

Deze discussie, over de vraag wat de beelden toevoegen aan de woorden van Reve, kan bij het bestuderen van literatuur in de Nederlandse les veel toevoegen. Deskundigen op het gebied van leren betogen de laatste jaren nog wel eens dat je pas goed leert als je actief met stof kunt omgaan. Leerlingen moeten in die visie hun eigen kennis construeren. Het werk dat Matena heeft gedaan maakt het gemakkelijker. Door je per zin en alinea te verdiepen in de keuzes die Matena als 'regisseur' heeft moeten maken ga je beslist anders naar het literaire werk van Reve kijken. Als leerlingen zo zelf even plaatsnemen op de regisseursstoel is veel bereikt.

In Haarlem zijn tot twintig juni 2004 driehonderdeenenveertig platen te zien die Dick Matena maakte voor zijn vierdelige stripversie van De Avonden. Een bezoek aan deze tentoonstelling maar ook een bespreking van slechts één pagina uit het werk van Matena kunnen leerlingen al helpen een belangrijk literair werk te begrijpen.